Wybory po nowemu: będzie drożej i łatwiej dla partii politycznych

Nadchodzące wybory samorządowe, które odbędą na przełomie października i listopada bieżącego roku, będą niewątpliwie różniły się od tych sprzed czterech lat. To za sprawą nowelizacji Kodeksu wyborczego, podjętej przez Sejm RP w grudniu 2017 roku. Co o wprowadzonych rozwiązaniach powinien wiedzieć świadomy wyborca? Najważniejsze zmiany podsumował i ocenił Michał Kopański, Radny Gminy Wyry.

1. Podwójne komisje, podwójny koszt
– Zacznijmy od tego, że nowelizacja Kodeksu wyborczego wprowadziła konieczność powoływania dla każdego lokalu wyborczego dwóch odrębnych obwodowych komisji wyborczych – jednej do przeprowadzenia głosowania i drugiej do liczenia głosów. Dotychczas nad przebiegiem głosowania w lokalu czuwała jedna komisja. Zmiana ta wiąże się z potrzebą wydatkowania na wybory co najmniej 350 mln zł więcej z budżetu państwa. W mojej ocenie nie było konieczności podziału kompetencji i tym samym zwiększenia kosztów, bo pojedyncze komisje radziły sobie z obowiązkami i zapewniały uczciwy przebieg. Dowodem na to są wybory przeprowadzone nie tylko w ostatnim czasie.

2. Nowe składy komisji wyborczych
– W noweli zniesiono obecność w obwodowej komisji wyborczej przedstawiciela wskazywanego przez Urząd Gminy. Od teraz zasiadać będą w nich tylko przedstawiciele komitetów wyborczych. Dodatkowo faworyzowane są komitety partii politycznych. Komitety nie będące partiami będą miały swoich przedstawicieli tylko wtedy, gdy partie obsadzą swoich przedstawicieli i jeszcze zostaną miejsca.

– Jeśli chodzi o urzędników wyborczych, którzy od tych wyborów będą odpowiedzialni za przebieg wyborów, to PKW zmniejszyła w gminach do 20 tysięcy mieszkańców ich liczbę do 1. Mimo to kandydatów na to stanowisko wciąż brakuje w wielu gminach.

3. Nowe karty do głosowania
– W wyborach samorządowych będziemy głosować przy pomocy kart-książeczek. Ustalono to po ogólnopolskich konsultacjach, które miałem okazję obserwować. Książeczka na stronie tytułowej będzie zawierała instrukcję głosowania, na drugiej kartce spis treści, a na kolejnych kartkach kompletne listy kandydatów (według ustalonej wcześniej kolejności). Wszystkie karty do głosowania będą zabezpieczane hologramami. Tworząc nowe karty do głosowania, starano się wyciągnąć wnioski z przeszłości. Miejmy nadzieję, że wybrany wzór sprawdzi się w praktyce.

4. Nowa definicja znaku „X”
– Jeśli mówimy o kartach do głosowania, należy też zwrócić uwagę na to, co możemy teraz nanieść na karty, aby głos był ważny. Po zmianach w Kodeksie wyborczym będzie o tyle prościej, że za „X” uznawany będzie każdy znak, w którym co najmniej dwie linie przecinają się w obrębie kratki. Także wtedy, gdy zastosujemy np. symbol hash – # lub znak nierówności – ≠. Wcześniej przepisy jednoznacznie definiowały znak „X”.

Każdy wariant jest dobry | fot. Państwowa Komisja Wyborcza (pkw.gov.pl)

5. Głosowanie przed obiektywem
– Przebieg głosowania w lokalach wyborczych będzie od najbliższych wyborów rejestrowany w formie audio i wideo, od momentu otwarcia lokali do ich zamknięcia. Obraz będzie nie tylko zapisywany do pliku dla celów archiwalnych, ale też nadawany na żywo w internecie, tak by każdy mógł w dowolnej chwili podejrzeć, co w danej chwili dzieje się w lokalu wyborczym – wyjaśnia Kopański. – To pozytywna zmiana, ale warto zauważyć, że tylko na czas wyborów organizowanych jednocześnie w całym kraju. W przypadku referendów lokalnych, zwłaszcza dotyczących odwołania wójta, nagrywanie przebiegu głosowania może negatywnie wpływać na cały proces. Przy referendum najważniejsza jest frekwencja, którą kształtują wszystkie głosy, zarówno oddane „za”, jak i „przeciw”. Tylko odpowiednio wysoka frekwencja zapewnia ważność dokonanego przez mieszkańców wyboru. Mając na uwadze to, że wójt też będzie miał możliwość śledzenia transmisji z lokalu, wielu uprawnionych może z tego powodu zrezygnować z udziału w referendum, niezależnie od tego, jak chcieliby głosować. Istnieje więc ryzyko, że w obecności kamer, idea takiego referendum zostanie zupełnie wypaczona.

W każdym lokalu będzie kamera | fot. Państwowa Komisja Wyborcza (pkw.gov.pl)

6. Przezroczyste urny
– Kamery to jednak nie jedyna nowość, jaką napotkamy po przekroczeniu progu lokalu wyborczego. Od wyborów samorządowych karty do głosowania będziemy składać do przezroczystych urn. To rozwiązanie ma dwie strony. Z jednej wpływa na transparentność wyborów, widzimy ile kart już znajduje się w urnie, ale z drugiej wyborca musi zadbać o zachowanie tajemnicy wyboru. Przed złożeniem pojedynczej karty do głosowania, trzeba ją najpierw dobrze zgiąć lub umieścić w dedykowanej kopercie, dostępnej w dyspozycji komisji odpowiedzialnej za przebieg wyborów.

Przezroczysta urna wyborcza | fot. Państwowa Komisja Wyborcza (pkw.gov.pl)

7. Preferencyjne warunki dla partii
– W przypadku wyborów samorządowych, jak pokazują wyniki głosowania na wójtów, burmistrzów i prezydentów, a także do rad gmin i powiatu, najcenniejsze substancją są bezpartyjne komitety lokalne. Chętnie na nie głosujemy, bo stoją za nimi lokalsi, mieszkańcy zainteresowani rozwojem małych ojczyzn, których często dobrze znamy, a nie partyjne szyldy nakierowane na co dzień na twardą i nie zawsze jasną parlamentarną politykę. Obowiązujący kodeks niestety promuje partie polityczne kosztem niezależnych komitetów lokalnych. Na listach wyborczych partiom politycznym z urzędu należą się pierwsze miejsca. W takim układzie lokalnym komitetom pozostają miejsca bardziej odległe.

W efekcie, dobrze znanych kandydatów do powiatu czy województwa z list lokalnych, wyborca musi szukać na odległych stronicach książeczki, stanowiącej kartę do głosowania.

8. W dużych gminach inaczej
– Wprowadzono wybory proporcjonalne w gminach powyżej 20 tysięcy mieszkańców, to powrót do stanu sprzed 2014 roku. Osobiście odbieram to jednak bardzo krytycznie – utrudnia to start niezależnym kandydatom a ułatwia komitetom partii politycznych.

Co więcej system ten spowoduje, że niektóre małe sołectwa jak np. Zgoń (Orzesze ma 20.200 mieszkańców) po wyborach mogą nie mieć swojego przedstawiciela w Radzie Miasta.

Zobacz też