Informacje ogólne

Gostyń to górnośląska miejscowość położona na terenie województwa śląskiego, w powiecie mikołowskim, przynależąca do gminy Wyry od 1991 roku. Gostyń zamieszkuje 3958 mieszkańców1, powierzchnia miejscowości wynosi 16,44 km²2.

W Polsce istnieje kilka miejscowości o tej samej nazwie, jednak Gostyń ze śląskiej ziemi jako jedyna występuje w rodzaju żeńskim (mówi się „ta Gostyń”; w przypadkach: „w Gostyni”, „na Gostyni”, „za Gostynią”, nigdy zaś „w Gostyniu” czy „za Gostyniem”3). Wśród mieszkańców przyjmuje się również nazwę „Gostyń Śląska”, która od razu sytuuje miejscowość na „swoim miejscu” oraz nie przysparza kłopotów z prawidłową odmianą. W dokumentach historycznych miejscowość jest identyfikowana jako Gostinia (1471), Gostin (1575), Gossdiena (1586), Gustina (1629) czy Gostynia (VIIIw.)4.


Środowisko naturalne

Miejscowość umiejscowiona jest w południowej części Gminy Wyry i stanowi fragment Kotliny Oświęcimskiej. Gostyń położona jest nad rzeką Gostynką, która jest lewostronnym dopływem Wisły. Długość Gostynki szacuje się na 31,2 km, a powierzchnie jej dorzecza na 336,8 km².

W podmokłej i szerokiej dolinie Gostynki występują lokalne skupiska niezbyt bogatych rud darniowych, które w przeszłości były ważnym surowcem do wytopu żelaza i metalu. Do rzeki Gostynki dopływa szereg cieków wodnych (w znacznej części bez nazw) drenujących obszar gminy. Jakość wód rzeki Gostynki jest pozaklasowa o czym zdecydowały zanieczyszczenia bakteriologiczne, związki biogenne, związki mineralne i zawiesina. Świadczy to o zanieczyszczeniu rzeki ściekami socjalno–bytowymi i słonymi wodami dołowymi z kopalni5.

Gostyń charakteryzuje mozaika zbiorowisk roślinnych. Napotkamy tu wiele pól uprawnych i różnorodnych łąk. Część powierzchni Gostyni zajmują lasy, które w większości pozostają w administracji Lasów Państwowych. Do gatunków najczęściej spotykanych zwierząt występujących w lasach, a także na polach i łąkach można zaliczyć m.in.: bażanty, kuropatwy, kruki, sowy, kuny leśne, łasice, wiewiórki, jeże, jelenie, sarny, lisy, dziki i zające6.


Obiekty o dużej wartości historycznej

Przy ul. Tyskiej w Gostyni, naprzeciw lasu Jastrzębiec, zlokalizowany jest Pomnik Pamięci Żołnierzy Września 1939, a tuż przed nim zbiorowy grób żołnierzy 23 Dywizji 73 Pułku. Na cmentarzu parafialnym przy ul. Rybnickiej znajduje się zbiorowy grób polskich żołnierzy poległych we wrześniu 1939 roku oraz mogiła zbiorowa żołnierzy niemieckich zabitych w tym samym czasie. Na terenie miejscowości Gostyń znajdują się również budowle fortyfikacyjne z 1939 roku: bunkier Sowiniec przy ul. Tęczowej oraz w rejonie Starej Piły. Na terenie kompleksu leśnego można znaleźć ponadto fragmenty innych tego typu budowli.7.

Schron bojowy „Sowiniec”

Przy ul. Rybnickiej znajduje się kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła wybudowany w latach 1935–1939. Obok cmentarza parafialnego znajduje się stary kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego wybudowany w 1922 roku (obecnie pełni funkcję kaplicy cmentarnej). Przy drogach można zobaczyć objęte ochroną konserwatorską kapliczki i krzyże z lat 1844 – 1882.

Symbole miejscowości

Herb Gostyni przedstawia sześć mis, przed którymi siedzi ugoszczony we wsi podróżnik. Tego rodzaju symbolika wynika z położenia Gostyni na mapie ziem pszczyńskich. Miejscowość zlokalizowana jest na ważnym od wieków szlaku pomiędzy Mikołowem i Pszczyną. Dawniej w centrum wsi znajdowała się gospoda, która dla wielu podróżników stanowiła ważny przystanek w drodze do jednego z miast. Według innej wersji, w herbie dostrzec można przeprawę barkami wzdłuż rzeki Gostynki. Symbol ten powstał na bazie pieczęci Gminy Gostyń.

Tożsamość mieszkańców

W czasie plebiscytu na ziemiach górnośląskich w 1921 roku ponad 93%8 mieszkańców Gostyni opowiedziało się za Polską. Podczas narodowego spisu powszechnego w roku 2002 roku 21,43% mieszkańców zadeklarowało przynależność do narodowości śląskiej. W kolejnym spisie, w 2011 roku, ponad 40% mieszkańców złożyło taką deklarację (najwięcej w skali regionu). Równie chętnie mieszkańcy opowiadali się za używaniem języka śląskiego. Gdyby ten język został uznany przez polskie prawo, Gostyń mogłaby posługiwać się na rogatkach tablicami dwujęzycznymi: Gostyń – Gostynie.


Przypisy:

  1. Dane na dzień 30 listopada 2017 roku.
  2. Plan odnowy miejscowości Gostyń 2016-2022 [online], s. 5.
  3. Ludwik Musioł : Gostyń : zarys dziejów gminy i parafii [maszynopis niepublikowany], s.10.
  4. Ludwik Musioł : Gostyń : zarys dziejów gminy i parafii [maszynopis niepublikowany], s.10.
  5. Plan odnowy miejscowości Gostyń 2009 [online], s. 6.
  6. Plan odnowy miejscowości Gostyń 2009 [online], s. 6.
  7. Plan odnowy miejscowości Gostyń 2009 [online], s. 7-8.
  8. Wyniki plebiscytu na Górnym Śląsku w powiecie pszczyńskim.