Informacje ogólne

Gostyń (de. Gostin, szl. Gostynie) to górnośląska miejscowość położona na terenie województwa śląskiego, w powiecie mikołowskim, w gminie Wyry. W Gostyni mieszka 4268 mieszkańców1, a jej powierzchnia wraz z lasami wynosi 16,44 km2. Miejscowość zawiera się w granicach Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii3.

W Polsce istnieje kilka miejscowości o tej samej nazwie, jednak Gostyń ze śląskiej ziemi jako jedyna występuje w rodzaju żeńskim (mówi się „ta Gostyń”; w przypadkach: „w Gostyni”, „na Gostyni”, „za Gostynią”, nigdy zaś „w Gostyniu” czy „za Gostyniem”4). Wśród mieszkańców przyjmuje się również nazwę „Gostyń Śląska”, która od razu sytuuje miejscowość na „swoim miejscu” oraz nie przysparza kłopotów z prawidłową odmianą. W dokumentach historycznych miejscowość jest identyfikowana jako Gostinia (1471), Gostin (1575), Gossdiena (1586), Gustina (1629) czy Gostynia (VIIIw.)5.


Potańcówka w centrum
Zawody biegowe
Spotkanie z historią
Zebranie mieszkańców
Turniej siatkówki plażowej
Spotkanie autorskie

Środowisko naturalne

Miejscowość umiejscowiona jest w południowej części gminy i stanowi fragment Kotliny Oświęcimskiej. Gostyń położona jest nad rzeką Gostynką, lewostronnym dopływem Wisły. Długość Gostynki szacuje się na 31,2 km, a powierzchnie jej dorzecza na 336,8 km².

W podmokłej i szerokiej dolinie rzeki występują lokalne skupiska niezbyt bogatych rud darniowych, które w przeszłości były ważnym surowcem do wytopu żelaza i metalu. Do rzeki Gostynki dopływa szereg cieków wodnych drenujących obszar gminy. Jakość wód rzeki Gostynki jest pozaklasowa o czym zdecydowały zanieczyszczenia bakteriologiczne, związki biogenne, związki mineralne i zawiesina. Świadczy to o zanieczyszczeniu rzeki ściekami socjalno–bytowymi i słonymi wodami dołowymi z kopalni6.


Paralotnie nad doliną
Ścieżka na północnym skraju
Ścieżka wśród łąk

Gostyń charakteryzuje mozaika zbiorowisk roślinnych. Napotkamy tu wiele pól uprawnych i różnorodnych łąk. Część powierzchni Gostyni zajmują lasy, które w większości pozostają w administracji Lasów Państwowych. Do gatunków najczęściej spotykanych zwierząt występujących w lasach, a także na polach i łąkach można zaliczyć m.in. bażanty, kuropatwy, kuny leśne, łasice, wiewiórki, jeże, jelenie, sarny, lisy, dziki i zające7.


Ulice i place

Gostyń położona jest w centralnej części województwa śląskiego. Od zachodu graniczy z Mościskami i Zawiścią (gmina Orzesze), od północy z Łaziskami Średnimi (gmina Łaziska Górne) i Wyrami (gmina Wyry), od wschodu ze Żwakowem (miasto Tychy), a od południa z Kobiórem (gmina Kobiór) i Zgoniem (gmina Orzesze).

Najważniejszy trakt komunikacyjny stanowi droga wojewódzka nr 928, przebiegająca przez centrum Gostyni z północy na południe (ulica Pszczyńska). Droga jest głównym, utartym przed wiekami, szlakiem dojazdowym, który łączy miejscowość z Mikołowem i Kobiórem. Ważne arterie Gostyni stanowią także drogi powiatowe: ulica Rybnicka, Miarowa, Łuczników i Drzymały. Naturalnym przedłużeniem ulicy Rybnickiej w ciągu komunikacyjnym zachód-wschód jest ulica Tyska, pozostająca drogą gminną.

Drogi wojewódzkieDawna nazwa
ul. Pszczyńska (DW 928)Mikołowska, Nikolaistraße
Drogi powiatoweDawna nazwa
ul. RybnickaKościelna
ul. MiarowaPowstańców, Feldstraße
ul. ŁucznikówDworcowa
ul. Wojciecha Drzymały1 Maja
Drogi gminneDawna nazwa
ul. Akacjowa
ul. Wilhelma Bojdoła
ul. Bukowa
ul. Brzeźna
ul. Brzozowa
ul. Dębowa
ul. Franciszka Fityki
ul. Grabowa
ul. Jarzębinowa
ul. Jesionowa
ul. Jodłowa
ul. Kasztanowa
ul. Władysława Kiełbasy
ul. Klonowa
ul. Franciszka Kłosa
ul. Leśna
ul. Lipowa
ul. Macierzanki
ul. Magnolii
ul. ks. Tomasza Mamzera
ul. MotylaGórna (na Oderbergu)
ul. Obrońców Ziemi Śląskiej
ul. ks. Franciszka Olmy
ul. Pod Lasem
ul. Pszczela
ul. kpt. Jana Rybczyńskiego
ul. Sasanek
ul. Stokrotek
ul. Sosnowa
ul. Tęczowa
ul. TyskaJózefa Wieczorka
ul. Wierzbowa
ul. Wiśniowa
ul. Zajęcza

Za drogi wojewódzkie odpowiada Zarząd Dróg Wojewódzkich w Katowicach, za drogi powiatowe Powiatowy Zarząd Dróg w Mikołowie, a za drogi gminne Urząd Gminy Wyry.


Herb

Według współczesnej interpretacji herb Gostyni przedstawia sześć mis, przed którymi siedzi ugoszczony we wsi podróżnik. To dlatego, że dawniej w centrum miejscowości znajdowała się gospoda, która stanowiła dla wielu podróżników ważny przystanek w podróży na szlaku z Mikołowa do Pszczyny. Według innej wersji, powołującej się na wizerunek utrwalony na XVIII-wiecznej pieczęci gminy Gostyń, herb przedstawia sześć łódek w przystani, co również jest zgodne z historią. Dawniej, prócz licznych cieków wodnych drenujących miejscowość, w Gostyni znajdowało się kilka jezior, których pozostałością są gdzieniegdzie do dziś istniejące groble. Kolorystyka herbu z jednej odpowiada barwom Górnego Śląska a z drugiej wpisuje się w opowiadaną historię, gdzie jezioro jest niebieskie, łodzie złote, a wybrzeże białe.


Tożsamość

W czasie plebiscytu na ziemiach górnośląskich w 1921 roku ponad 93%8 mieszkańców Gostyni opowiedziało się za Polską.

Podczas narodowego spisu powszechnego w roku 2002 roku 21,43% mieszkańców zadeklarowało przynależność do narodowości śląskiej. W kolejnym spisie, w 2011 roku, ponad 40% mieszkańców złożyło taką deklarację (najwięcej w skali regionu). Równie chętnie mieszkańcy opowiadali się za używaniem języka śląskiego. Gdyby ten język został uznany przez polskie prawo, Gostyń mogłaby posługiwać się na rogatkach tablicami dwujęzycznymi: Gostyń – Gostynie.

W referendum dotyczącym wstąpienia Polski do Unii Europejskiej, które w całym państwie odbywało się w dniach 7-8 czerwca 2003 roku, za opowiedziało się 1125 (77%) biorących udział w głosowaniu uprawnionych mieszkańców Gostyni9.

Przypisy:

  1. Dane na dzień 31 stycznia 2021 roku. Informacja udostępniona na wniosek przez Urząd Gminy Wyry / Urząd Stanu Cywilnego w Wyrach.
  2. Plan odnowy miejscowości Gostyń 2016-2022, s. 5.
  3. Metropolia stała się faktem. Gostyń też jest jej częścią
  4. Ludwik Musioł : Gostyń : zarys dziejów gminy i parafii [maszynopis niepublikowany], s.10.
  5. Ludwik Musioł : Gostyń : zarys dziejów gminy i parafii [maszynopis niepublikowany], s.10.
  6. Plan odnowy miejscowości Gostyń 2009, s. 6.
  7. Plan odnowy miejscowości Gostyń 2009, s. 6.
  8. Wyniki plebiscytu na Górnym Śląsku w powiecie pszczyńskim [Dostęp: 15.10.2009].
  9. Państwowa Komisja Wyborcza – Referendum 2003 [Dostęp: 15.10.2009].