W czwartek 15 stycznia Urząd Gminy Wyry ogłosił przetarg na budowę pierwszego etapu ekoparku w dolinie rzeki Gostynki, ujawniając koncepcję zagospodarowania dla całego obszaru. Jeszcze w tym roku część doliny przejdzie metamorfozę. Co zaplanowano? Twórcy koncepcji przekonują, że ekopark będzie „eko” nie tylko z nazwy.
Szczegóły dotyczące etapu pierwszego
Przetarg na budowę ekoparku w dolinie rzeki Gostynki w ramach pierwszego etapu prowadzony jest w formule „zaprojektuj i wybuduj”, co oznacza, że gmina nie ma jeszcze gotowego projektu budowlanego dla tej inwestycji. Posiada jednak pełną koncepcję zagospodarowania terenu, na podstawie której wykonawca stworzy projekt budowlany dla tego etapu, a potem przeprowadzi niezbędne prace w terenie.
Koncepcję ujętą w przetargu na zlecenie gminy stworzyła grupa specjalistów Śląskiego Ogrodu Botanicznego w Mikołowie, instytucji znanej w całym regionie i bez wątpienia od lat cenionej nie tylko w powiecie mikołowskim. Dokument zakłada realizację 5 różnorodnych modułów ekoparku na sporym obszarze, jednak w ramach pierwszego etapu zostanie zrealizowana tylko część z nich.
Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia precyzuje, że w ramach bieżącego etapu zrealizowane zostaną wybrane elementy trzech z pięciu modułów ujętych w koncepcji:
- Moduł 1 – Strefa łęgowa (pas zieleni od ul. Rybczyńskiego do boiska za szkołą)
utworzenie siedlisk morałowych i małej retencji oraz wykonanie nasadzeń; wprowadzenia nasadzeń roślinności charakterystycznej dla siedlisk łęgowych i wysiew rodzimych gatunków roślin charakterystycznych dla łąk wilgotnych i obszarów okresowo zalewanych.
Drzewa: Alnus glutinosa, Fraxinus excelsior, Ulmus minor, Acer platanoides;
Krzewy: Frangula alnus, Ribes nigrum, Padus avium, Euonymus verrucosa, Corylus avellana, Ribes spicatum;
Roślinność zielna: Iris pseudacorus, Lycopus europaeus, Lysimachia vulgaris.
- Moduł 2 – Strefa mokradeł (obszar doliny przylegający częściowo do strefy łęgowej)
utworzenie obszaru mokradeł i płytkich zbiorników retencyjnych pełniących funkcję siedlisk przyrodniczych oraz elementów małej retencji wodnej.
- Moduł 5 – Ścieżka pieszo-rowerowa (od mostu przy lesie do boiska za szkołą)
budowa ścieżki pieszo-rowerowej o długości ok. 560 m z nawierzchni mineralnej, wodoprzepuszczalnej, stabilizowanej naturalnie; wykonanie przepustów lub małych mostków w miejscach przecięcia rowów lub cieków; zabudowa elementów małej architektury: ławki – 12 szt., kosze na śmieci – 12 szt., tablice edukacyjne – 6 szt.
Potencjalni wykonawcy mogą składać oferty do 29 stycznia. Zwycięzcę powinniśmy poznać w drugiej połowie lutego. Przewidywana wartość inwestycji to 1 mln 893 tys. 698 zł.
Zadanie jest dofinansowane z Funduszy Europejskich dla Śląskiego 2021-2027 (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego) dla Priorytetu: FESL.02.00-Fundusze Europejskie na zielony rozwój dla Działania: FESL.02.15- Ochrona przyrody i bioróżnorodność – ZIT.
Co zawiera pełna koncepcja budowy ekoparku?
Udostępniona w ramach przetargu dokumentacja – koncepcja – obejmuje znacznie szerszy zakres realizacji (który kiedyś może zostać jeszcze rozszerzony o fragment od mostku na Gostynce do ul. Miarowej) oraz wyszczególnia wszystkie cele założenia.
Jak czytamy w programie funkcjonalno-użytkowym, podstawowym celem projektu związanego z budową ekoparku jest ochrona, odtworzenie i wzmocnienie naturalnych ekosystemów doliny rzeki Gostynki, które w przeszłości uległy degradacji wskutek melioracji i osuszania terenów podmokłych w wyniku działalności człowieka, jak również stworzenie ogólnodostępnej, przyjaznej przestrzeni rekreacyjno-edukacyjnej na części terenu tak, aby umożliwić mieszkańcom kontakt z przyrodą bez jej niszczenia.
Ekopark planowany jest na dużym obszarze doliny rzeki należącym do gminy Wyry, rozciągającym się w swej głównej części na odcinku od okolic ul. Rybczyńskiego w stronę obiektu rekreacyjno-sportowego przy ul. Rybnickiej z uwzględnieniem naturalnego ciągu biegnącego od mostu nad ciekiem „S” (wschód).
Jego realizacja ma przywrócić funkcje retencyjne doliny rzecznej i pełnić rolę „parku zalewowego” – bezpiecznie przyjmującego wody wezbraniowe, jak również poprawić bioróżnorodność poprzez nasadzenia roślin sprzyjających ptakom, płazom i owadom.
Koncepcja zakłada czytelny podział tego obszaru na moduły funkcjonalne, zróżnicowane pod względem stopnia ingerencji człowieka:
- Strefa łęgowa – kanał przy ścieżce,
- Strefa mokradeł – podmokłe łąki,
- Strefa zarośli czyżniowych z funkcją edukacyjno-rekreacyjną – główna część,
- Strefa łąk i pastwisk – dolina rzeki,
- Ścieżka pieszo-rowerowa – w śladzie istniejącego układu komunikacyjnego.
Każdy moduł ma mieć jasno określone funkcje przyrodnicze, edukacyjne i użytkowe, które dokładnie opisano w koncepcji. Poniżej najważniejsze informacje ujęte w tej dokumentacji (pobrane ze strony https://ezamowienia.gov.pl/):
Strefa łęgowa
granica doliny
Cele
- Odtworzenie siedliska łęgowego typowego dla dolin rzecznych.
- Zwiększenie retencji przyrzecznej i stabilizacja poziomu wód gruntowych.
Działania
- Nasadzenia rodzimych drzew: olsza czarna, jesion, wiąz, klon pospolity.
- Bogaty podszyt krzewów i runo wilgociolubne (kosaciec, tojeść, karbieniec).
- Tworzenie płytkich zbiorników astatycznych, starorzeczy i rozlewisk,
- Montaż zastawek i przegród w rowach – bez betonowania.
- Łagodne, naturalne brzegi zabezpieczone faszyną lub roślinnością.
Strefa mokradeł
obszar kontrolowanej niedostępności
Funkcja
- Renaturyzacja podmokłych łąk i mokradeł jako siedlisk rzadkich gatunków.
- Magazynowanie wody w krajobrazie.
Rozwiązania
- Modelowanie terenu w formie naturalnych niecek.
- Roślinność bagienna: trzciny, pałki, turzyce, kosaćce.
- Minimalna ingerencja – brak intensywnego użytkowania.
- Przejścia wyłącznie po kładkach edukacyjnych.
Edukacja
- Tablice informacyjne o roli mokradeł, płazach, ptakach i retencji wody.
Strefa zarośli
główna część ekoparku
Działania
- Budowa altanek i miejsc do siedzenia, zadaszonych przestrzeni do prowadzenia warsztatów i wykładów.
- Instalacja tablic i eksponatów artystycznych będących elementem programu edukacji.
- Utworzenie placu zabaw.
- Wykonanie nasadzeń: klon polny, śliwa tarnina, głóg jednoszyjkowy, dereń świdwa, trzmielina zwyczajna, jeżyna krzewiasta.
Efekty
- Minimalizacja degradacji cennych zbiorowisk roślinnych przez ukierunkowanie ruchu turystycznego za pomocą gęstych zarośli śródpolnych (czyżni),
- Wzbogacenie krajobrazu parku o nowe, atrakcyjne wizualnie i ekologicznie wartościowe obszary.
Strefa łąk i pastwisk
Celem modułu jest przywrócenie i utrzymanie różnorodności biologicznej na istniejących obszarach łąkowych oraz pastwiskowych, a także zachowanie otwartego krajobrazu. Planuje się odtworzenie i utrzymanie łąk kwietnych oraz stworzenie zrównoważonego systemu, który będzie wspierał naturalne procesy ekologiczne i zapobiegał zarastaniu terenów przez krzewy i drzewa.
Ścieżka pieszo-rowerowa
Obszar z nawierzchnią przepuszczalną w miejscach, w których już odbywał się ruch rowerowy i pieszy, wykonany np. z wykorzystaniem kruszywa naturalnie stabilizowanego lub bruku na podbudowie żwirowej. Dopuszcza się utwardzenie głównych ciągów komunikacyjnych kruszywem stabilizowanym lub inną technologią zapewniającą równą, dostępną powierzchnię dla wózków i rowerów
Planowany przebieg inwestycji
Inwestycja będzie prowadzona na obszarze określonym jako teren o wysokim potencjale przyrodniczym w sposób zrównoważony i przyjazny środowisku.
Według autorów koncepcji przed przystąpieniem do prac pomiarowych i przygotowania terenu, wykonawca będzie zobowiązany1:
- oczysścić teren z odpadów i gruzu,
- usunąć lub przesadzić samosiejki kolidujące z planowanym przedsięwzięciem,
- dokonać wycinki drzew i krzewów tylko w niezbędnym minimalnym zakresie,
- usunąć inwazyjne gatunki roślin wraz z systemami korzeniowymi,
- zabezpieczyć zieleń przewidzianą do zachowania,
- oczyścić istniejące rowy melioracyjne w zakresie niezbędnym do ich adaptacji.
Teren ma nie być znacząco modyfikowany. Zaplanowano jedynie2:
- wykonanie lokalnych obniżeń terenu i płytkich niecek okresowo wypełnionych wodą, bez podpiętrzania, pod przyszłe mokradła,
- przebudowę istniejącego głównego rowu odwadniającego, wraz z montażem niewielkich piętrzących przegród i zastawek z materiałów naturalnych,
- Budowa małych ziemnych grobli kierujących spływ wody do wyznaczonych zagłębień,
- Profilowanie brzegów projektowanych zbiorników wodnych o łagodnych skarpach (nachylenie zapewniające bezpieczeństwo dla ludzi i zwierząt).
Wykonawca będzie miał możliwość wykonania wykopów pod fundamenty obiektów małej architektury, jednak wszystkie prace ziemne mają być prowadzone tak, aby nie naruszyć stabilności brzegów rzeki i zapewnić swobodny przepływ wód powodziowych.
Zagospodarowanie zieleni
Wykonawca ma dostarczyć materiał roślinny wysokiej jakości, pochodzący ze szkółek bez obcych gatunków inwazyjnych. Nasadzenia mają odtwarzać naturalną strukturę biocenoz – zakłada się wielopiętrowość (drzewa, podszyt krzewów i runo), co sprzyja stworzeniu siedlisk dla drobnych zwierząt. Po wykonaniu nasadzeń przewidziane jest urządzenie terenów zielonych (podlewanie, pielęgnacja w okresie gwarancyjnym).
Mała architektura i urządzenia terenowe
Przewiduje się dostawę i montaż elementów małej architektury służących rekreacji i edukacji – np. kładki i pomosty drewniane na palach w strefie mokradeł, platformy widokowe do obserwacji przyrody ulokowane nad brzegiem wody lub wśród drzew, ale też altany lub wiaty wypoczynkowe, ławki parkowe i miejsca do siedzenia, kosze na śmieci z podziałem na odpady, stojaki na rowery przy wejściu, tablice informacyjne i dydaktyczne.
W centralnej strefie edukacyjno-rekreacyjnej przewiduje się z kolei budowę naturalnego
placu zabaw (np. drewniane urządzenia zabawowe nawiązujące do przyrody bagien –
kładki, pieńki, modele zwierząt) oraz ewentualnie ścieżki zdrowia lub elementy siłowni plenerowej o charakterze ekologicznym (urządzenia z drewna, kamienia).
Infrastruktura techniczna
W razie potrzeby wykonane zostaną proste instalacje infrastrukturalne:
- punktowe oświetlenie przy wejściu i głównych alejkach, czyli tam gdzie nie zakłóci to życia zwierząt (zasilane energią odnawialną, aby nie prowadzić kabli przez park),
- system podlewania nasadzeń w okresie gwarancji (który może być oparty o wykorzystanie wody deszczowej ze zbiorników retencyjnych),
- monitoring wizyjny (kamery) w newralgicznych punktach dla bezpieczeństwa lub ochrona obiektów, jeśli zamawiający będzie tego wymagał.
Wykonawca ma również dostarczyć drobne wyposażenie edukacyjne: budki lęgowe dla
ptaków (rozwieszone na drzewach), domki dla owadów (wystawione na obrzeżach
łąk) oraz karmniki, zgodnie z wytycznymi ornitologicznymi.
Park będzie ogólnodostępny w ciągu dnia i służyć jako teren rekreacji codziennej (spacer, jogging, przejażdżka rowerem) oraz miejsce zajęć edukacyjnych i wydarzeń tematycznych (np. warsztaty ekologiczne, obserwacje przyrodnicze).
W strefie edukacyjnej przewiduje się montaż instalacji interaktywnych i tablic informacyjnych o tematyce przyrodniczej, zaprojektowane w sposób zrozumiały dla różnych grup wiekowych i odporne na warunki atmosferyczne oraz akty wandalizmu.
Zasadą nadrzędną ma być minimalizacja negatywnego wpływu inwestycji na
środowisko oraz maksymalne wykorzystanie szans na poprawę stanu przyrody.
Wszelkie roboty muszą być prowadzone z poszanowaniem okresów lęgowych i
rozrodczych miejscowej fauny – np. wycinkę drzew i krzewów należy planować poza
sezonem lęgowym ptaków.
Bezpieczeństwo
Park ma być miejscem bezpiecznym. Poza wspomnianym wcześniej oświetleniem przewiduje się zaprojektowanie stref rekreacji tak, by nie stwarzały zagrożeń (np.
zabezpieczenie skarp zbiorników wodnych łagodnym spadkiem, zastosowanie
antypoślizgowych nawierzchni pomostów, wyznaczenie stref ciszy).
Nowe nasadzenia
Działania inwestycyjne przewidują odtworzenie naturalnych siedlisk poprzez nasadzenia rodzimych gatunków roślin i odtworzenie warunków wodnych, budowę elementów małej architektury i infrastruktury służącej rekreacji, a także wdrożenie rozwiązań zwiększających retencję wody i ochronę przeciwpowodziową terenu.
Wszystkie elementy parku mają być projektowane harmonijnie, z minimalną ingerencją w przyrodę i z zastosowaniem zasad zrównoważonego rozwoju (np. naturalne materiały, wykorzystanie wód opadowych na miejscu, odnawialne źródła energii).
Koncepcja określa też wymagany zakres i standard robót dla wykonawcy oraz będzie dla niego podstawą do przygotowania projektu budowlanego i realizacji prac.
Teren objęty przetargiem wg stanu na dzień 30 września 2025 roku
(obszar objęty tylko I etapem prac):
Sporządzono na podstawie programu funkcjonalno użytkowego stworzonego na zlecenie gminy Wyry ze środków publicznych przez Śląski Ogród Botaniczny w Mikołowie (załącznik nr 10) wyłącznie w celu skrótowego omówienia zaplanowanych działań.
