W obliczu wojny obronnej Ukrainy (1550 dzień), w sobotę 23 maja w Gostyni odbyła się 19. edycja imprezy „Bitwa Wyrska – Bój o Gostyń”. Głównym punktem wydarzenia była inscenizacja działań obronnych prowadzonych we wrześniu 1939 roku w obrębie gostyńskich łąk i pól, która ponownie unaoczniła odbiorcom tragizm wojny.
Żywa historia września 1939 roku
Wydarzenie ok. godz. 14:30, to jest kilkanaście minut przed inscenizacją, oficjalnie otwarła Wójt Gminy Wyry Joanna Pasierbek-Konieczny.
W swoim wystąpieniu, także jako współautorka monografii miejscowości Gostyń, już na wstępie przypomniała o heroicznej obronie, jaką w pierwszych dniach września 1939 roku podjęli polscy żołnierze, podkreślając ich odwagę i sprzeciw wobec agresora.
– Są miejsca, w których historię się wspomina. Są miejsca, w których historię się czyta. Ale są też takie miejsca jak to, gdzie historia nie jest kartą z podręcznika, a wydarzyła się naprawdę. Tu, na tej ziemi we wrześniu 1939 roku rozgrywały się wydarzenia dramatyczne, pełne odwagi, poświęcenia i determinacji. Tu polscy żołnierze bronili dostępu do Śląska. Tu mieszkańcy patrzyli na wojnę nie z kart gazet, ale własnymi oczami. Dla nich nie była ona opowieścią. Była codziennością, lękiem, odpowiedzialnością i próbą charakteru.
– Dziś spotykamy się tutaj nie tylko po to, by odtwarzać wojnę dla widowiska. Spotykamy się po to, by przywracać pamięć, by oddać szacunek tym, którzy w godzinie próby pozostali wierni temu, co najważniejsze. Ojczyźnie, rodzinie, wspólnocie i wolności – wskazała wójt.
W dalszej części wystąpienia wójt zwróciła uwagę na to, że pokój nie jest dany raz na zawsze, a historia może się powtarzać, nawiązując zwłaszcza do aktualnych, bardzo trudnych wydarzeń na świecie, w tym działań obronnych prowadzonych od 4 lat przez Ukrainę ze względu na pełnoskalową agresję Rosji.
– (…) Pamięć ma sens tylko wtedy, kiedy coś mówi nam także o teraźniejszości, a mówi bardzo wyraźnie. W świecie, który znów doświadcza niepokoju, konfliktów i podziałów, historia „Bitwy Wyrskiej – Boju o Gostyń”, przypomina nam coś niezwykle ważnego, że bezpieczeństwo nie jest nam dane raz na zawsze, że wspólnota nie buduje się sama, a wolność wymaga odpowiedzialności. Nie tylko od żołnierzy, ale od każdego z nas.
W swoim wystąpieniu wójt wskazała ponadto, że inscenizacja historyczna to z jednej strony wydarzenie edukacyjne dla młodego pokolenia, a z drugiej dowód na to, że gmina Wyry dba o żywą pamięć historyczną, dlatego podziękowała zaangażowanym w organizację wydarzania – od rekonstruktorów i służb, po mieszkańców – podkreślając, że dzięki ich pracy pamięć o bohaterach września 1939 roku pozostaje wciąż żywa i aktualna.
Następnie wójt serdecznie powitała zgromadzonych gości, rozpoczynając od przedstawicieli władz państwowych i samorządowych: senator Gabrielę Morawską-Stanecką – mieszkankę Gostyni i gminy Wyry, wiceprzewodniczącego Zarządu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Igora Śmietańskiego, prezydenta Tychów Macieja Gramatykę oraz przedstawiciela marszałka, płk rezerwy Zbigniewa Piątka.
Słowa powitania skierowała również do licznie przybyłych samorządowców – starostów, prezydentów, burmistrzów, wójtów i radnych z gminy Wyry, powiatu mikołowskiego oraz samorządów sąsiednich, zawłaszcza z gmin członkowskich Metropolii GZM.
Wśród gości znaleźli się reprezentanci służb mundurowych, w tym Wojskowego Centrum Rekrutacji, Policji i Straży Pożarnej, a także kombatanci oraz żołnierze prezentujący potencjał sił zbrojnych RP. Szczególne miejsce w powitaniu zajęły dzieci i młodzież – uczniowie miejscowych szkół gminnych i przedszkoli, harcerze – pełniący wartę przed Pomnikiem Pamięci Żołnierzy Września 1939 roku, klasy mundurowe, młodzież z Zespołu Szkół Energetycznych i Usługowych w Łaziskach Górnych oraz uczniowie Niepublicznego Technikum Kolejowego w Tychach im. kpt. Jana Rybczyńskiego i załogi pociągu „Groźny”, którzy wystawili poczet sztandarowy przed pomnikiem.
Wójt szczególnie gorąco przywitała głównych aktorów widowiska – prawie 200 rekonstruktorów z całej Polski, a także wspierających wydarzenie sponsorów, patronów medialnych, dziennikarzy i fotoreporterów.
Otwarcie Izby Pamięci po remoncie
Wyjątkowym momentem tegorocznej edycji Bitwy Wyrskiej było otwarcie po renowacji Izby Pamięci, która znajduje się obok Pomnika Pamięci Żołnierzy Września 1939 roku.
Zanim jednak nastąpił ten moment, wójt opowiedziała o historii powstania samego pomnika, bo to wokół niego mieszkańcy zaczęli się gromadzić, aby upamiętnić wydarzenia z początku II wojny światowej, co z kolei dało początek kolejnym inicjatywom, takim jak „Bitwa Wyrska – Bój o Gostyń” w 2005 roku. W szczególny sposób wspomniała w tym miejscu postać inicjatora i pierwszego opiekuna pomnika.
– Na czele Komitetu Budowy Pomnika, tego, przed którym dzisiaj stoimy, tego, który jest za moimi plecami stanął Hubert Kubica, człowiek, który przez całe swoje późniejsze życie, aż do swojej śmierci był opiekunem tego wyjątkowego miejsca. Otwarcie tego pomnika, przed którym dzisiaj stoimy, nastąpiło 9 września 1945 roku. To dzięki Hubertowi Kubicy i wszystkim innym, którzy dbali o to miejsce, dzisiaj, po kilkudziesięciu latach, możemy w małym i drewnianym domku, stojącym przy pomniku, otworzyć Izbę Pamięci.
Inwestycja objęła renowację części zewnętrznych i wnętrza budynku, a także poprawę warunków ekspozycyjnych jako część większego zadania, którego innym elementem będzie otwarcie ścieżki historycznej na terenie Gostyni i Wyr.
Do uroczystego przecięcia wstęgi podczas otwarcia obiektu wójt zaprosiła kluczowe dla tego przedsięwzięcia osoby: Arkadiusza Domińca – pomysłodawcę, rekonstruktora i autora wystawy, Aleksandrę Morcinek – kierownik referatu odpowiedzialnego za zdobycie funduszy, oraz Marka Gołosza – przewodniczącego Rady Gminy Wyry.
Więcej o odnowionej Izbie Pamięci będzie można przeczytać w osobnym tekście.
Opowieść o żołnierzach i mieszkańcach Gostyni
Głowna część imprezy, rekonstrukcja działań obronnych z września 1939 roku rozpoczęła się po godz. 15.00, tuż po tym, jak delegacje złożyły wieńce pod pomnikiem.
Narratorem widowiska był historyk Andrzej Olejko, który mając na uwadze rozbudowaną scenografię i obecność aktorów wcielających się w cywilów, w obrazowy sposób opowiedział nie tylko o działaniach żołnierzy, ale też o ewakuacji ludności.
Historia opowiedziana przez pana profesora skupiła się na losie wyrwanego z domu mieszkańca Gostyni. Już w pierwszych dniach doświadczył on wielu dramatycznych skutków wojny, jakie mogą dotknąć pojedynczego człowieka: rozstania z krewnymi, ataku agresora, pojmania, ucieczki, wcielenia do wojsk obrony oraz widoku płonącej rodzinnej miejscowości. Z kolei w odniesieniu do całości inscenizacji, narrator opowiedział o kolejnych atakach najeźdźcy oraz widowiskowej i heroicznej walce polskich żołnierzy broniących Śląska, z których wielu poległo na polu bitwy w obronie ojczyzny.
Uczestnicy wydarzenia w czasie rekonstrukcji mogli jak co roku zobaczyć m.in. ciężki karabin maszynowy wz. 30, Fiata 508/518, armatę przeciwpancerną wz. 36, polską tankietkę TKS oraz niemieckie czołgi Panzerkampfwagen I i II.
– W polu przyszło im się bić, w polu przyszło im umierać, w polu rodziła się ich sława. (…) Miał swoją wizję Arkadiusz Dominiec scenariusz pisząc, bo to dziś odtwarzano. Miał swoją wizję, reżyserując to teatrum, bo przed państwem [rekonstruktorzy] bili się tak jak wtedy, lata temu wstecz – powiedział na koniec narrator, chwaląc następnie również dolnośląskich techników, którzy zadbali o odpowiednie efekty pirotechniczne.
Widzowie zgromadzeni wokół pola inscenizacji, tak jak w roku ubiegłym, mogli śledzić również na dwóch telebimach, ponieważ pole znów było obserwowane z poziomu kilku kamer, w tym kamery umieszczonej ponad głowami rekonstruktorów.
– Wyry mają swój klimat, Wyry zaczynają każdy sezon rekonstrukcyjny. Wyry to maj i cudownie móc bić się dla dwóch wnuczek, które urodziły się w Katowicach i dla zięcia, który jest z Katowic – dodał urodzony w Brzozowie w woj. podkarpackim narrator, gdy prowadzący imprezę podziękował mu za doskonałe oprowadzenie po polu bitwy.
Po inscenizacji nastąpiło wręczenie podziękowań dla 31 grup rekonstrukcyjnych.
Rozwiń pełną listę grup uczestniczących w wydarzeniu
Wojsko Polskie
- Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej 73 Pułk Piechoty
- Drużyna Tradycji 70 Pułku Piechoty
- East&West
- GRH ’39-’45
- Stowarzyszenie Historyczne 4 Pułk Strzelców Podhalańskich
- Fundacja im. Grupy Operacyjnej „Śląsk” 1939
- Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej Wrzesień 39
- Stowarzyszenie Historyczne Gloria Victis
- Grupa Rekonstrukcji Historycznej 3 Pułk Strzelców Podhalańskich
- Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej Projekt Brygada
- GRH 25. Batalion KOP Czortków
- Stowarzyszenie Historyczne 22 Pułk Piechoty
- Stowarzyszenie GRH 84. Pułku Strzelców Poleskich
- Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej Szpica
- GRH Siedemnasty
- Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej4 Pułku Piechoty Legionów
- GRH 58 Pułku Piechoty – 4. pws
- Stowarzyszenie Historyczne im. Centrum Wyszkolenia Żandarmerii
- GRH Batalion Obrony Narodowej „Oświęcim”
Wehrmacht
- Stowarzyszenie Historyczne FELDGRAU
- SRH – Stowarzyszenie Rekonstruktorów Historii Helle Berg
- Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej Die Kampfgruppe Hoffmeyer
- Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej AA 7
- Grupa Rekonstrukcji Historycznej Piechota Heer
- Grupa Rekonstrukcji Historycznej Pionier 39
- Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej Szpica
- Gruppe Mergen
- GRH 34 Pułk Strzelecki Gwardii
- GRH Blitz
- Fundacja Żywej Historii
Militarne atrakcje, stanowiska tematyczne i koncerty
Podczas wydarzenia uczestnicy mogli liczyć nie tylko na historyczne emocje, ale także na bogaty program artystyczny w ramach „Pikniku Fortecznego”, który jak co roku został przygotowany w rejonie schronu bojowego „Sowiniec”.
Przez cały dzień można było zwiedzać wnętrze tego obiektu, rozstawione wokół niego stanowiska grup rekonstrukcyjnych, a także Izbę Pamięci przy pomniku.
Na terenie imprezy działały też m.in. stoiska Urzędu Gminy Wyry, Domu Kultury w Gostyni, Wojskowego Centrum Rekrutacji w Tychach, Komendy Powiatowej Policji w Mikołowie, Komendy Powiatowej Państwowej Straż Pożarnej w Mikołowie i wrocławskiej spółki Alba, przygotowane również z myślą o najmłodszych.
Wiele atrakcji zapewniły ponadto Zakłady Mechaniczne Tarnów S.A., które przygotowały strefę militarną: strzelnicę kontenerową i prezentację nowoczesnej broni.
Na scenie o godz. 16.00 pojawił się najpierw zespół how do you feel?, a potem, ok. 17:45, swoje umiejętności zaprezentowali adepci Szkoły Sztuk i Sportów Walki „Wojownik”, demonstrując techniki walki oraz formy karate. O godz. 18.00 rozpoczął się koncert zespołu Frele, a wieczór zwieńczył muzycznie i tanecznie prowadzący imprezę Marcin Godzik.
Więcej o koncertach będzie można przeczytać wkrótce w osobnych tekstach.
Organizatorzy wydarzenia
Nad bezpieczeństwem uczestników jak co roku czuwali pracownicy firmy Fosa, strażacy z KP PSP Mikołów, OSP Gostyń i OSP Wyry, policjanci z komendy głównej w Katowicach i komendy powiatowej w Mikołowie oraz strażnicy miejscy z Łazisk Górnych.
Organizatorami byli: Urząd Gminy Wyry, Stowarzyszenie na Rzecz Zabytków Fortyfikacji „Pro Fortalicium”, Wojskowe Centrum Rekrutacji w Tychach oraz Dom Kultury w Gostyni.
Partnerem wydarzenia było woj. śląskie, a patronat honorowy nad imprezą objęli: Minister Obrony Narodowej, Marszałek Województwa Śląskiego, Wojewoda Śląski, Przewodniczący Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii oraz Starosta Powiatu Mikołowskiego.
Jak to się wszystko zaczęło…
Pierwsza edycja imprezy odbyła się w 2005 roku w rejonie schronu bojowego „Sowiniec” przy ul. Tęczowej, w miejscu, w którym na znacznie szerszą niż wcześniej skalę zaczęto utrwalać pamięć o wydarzeniach mających miejsce w Gostyni we wrześniu 1939 roku.
Doszło do tego za sprawą Stowarzyszenia na Rzecz Zabytków Fortyfikacji „Pro Fortalicium”, które dwa lata wcześniej zajęło się renowacją zaniedbanego gostyńskiego schronu.
Od tamtej pory impreza odbywa się cyklicznie przy udziale samorządu terytorialnego, związku kombatantów i organizacji wojskowych.
Na przestrzeni lat nieco zmieniła się główna lokalizacja, program widowiska uległ znacznemu rozszerzeniu, ale idea towarzysząca wydarzeniu pozostała ta sama.
W latach 2020-2021 impreza nie odbyła się ze względu na pandemię wirusa SARS-CoV-2, a w roku 2022 z uwagi na rosyjską agresję na Ukrainę.
Relacje z wydarzeń mających miejsce w Gostyni są w tym miejscu udostępniane nieodpłatnie i bez reklam od 2009 roku.
Jeśli podoba Ci się praca naszych autorów, możesz drobną wpłatą wesprzeć utrzymanie rosnącego z każdym rokiem archiwum tekstów i zdjęć. Rozliczenie na stronie /finansowanie.
Wpłaty:
Rok 2025:
23.04, godz. 23:00 – 30 zł – Dziękujemy!
11.05, godz. 18:52 – 30 zł – Dziękujemy!
05.07, godz. 21:18 – 20 zł – Dziękujemy!
31.07, godz. 18:56 – 30 zł – Dziękujemy!
Rok 2024:
27.07, godz. 13:12 – 16 zł – Dziękujemy!
31.07, godz. 17:12 – 20 zł – Dziękujemy!
01.08, godz. 11:31 – 16 zł – Dziękujemy!
02.08, godz. 12:58 – 16 zł – Dziękujemy!
03.10, godz. 21:54 – 20 zł – Dziękujemy!
01.12, godz. 17:10 – 20 zł – Dziękujemy!
01.12, godz. 19:35 – 16 zł – Dziękujemy!
