Izba Pamięci już otwarta. To nowe miejsce edukacji historycznej na terenie gminy

Niepozorny drewniany budynek przy Pomniku Pamięci Żołnierzy Września 1939 roku, w którym dotychczas organizowano m.in. wystawy czasowe, przeszedł remont. Dzięki staraniom gminy Wyry i pasjonatów historii obiekt przekształcono w pełnoprawną Izbę Pamięci. Oficjalnie otwarto ją w sobotę 23 maja podczas 19. edycji Bitwy Wyrskiej.

Odnowiona przestrzeń ekspozycyjna
Modernizacja drewnianego budynku Izby Pamięci w Gostyni wraz z zagospodarowaniem przyległego terenu była realizowana w ramach większego projektu pn. „Budowa ścieżki historycznej »Wrzesień 1939 r. w Gminie Wyry«”, którego innym elementem będzie otwarcie tytułowej ścieżki historycznej na terenie Gostyni i Wyr.

W części dotyczącej remontu Izby Pamięci przeprowadzono szereg prac wewnątrz budynku, które objęły wymianę drzwi wejściowych, szlifowanie posadzki lastrykowej oraz wymianę podsufitki z płyt pilśniowych. Drewnianą boazerię poddano szlifowaniu, oczyszczeniu i impregnacji, natomiast stolarkę okienną – na co dzień osłoniętą okiennicami dla ochrony eksponatów – polakierowano i na nowo oszklono⁵.

Równolegle zrealizowano prace na zewnątrz obiektu, polegające przede wszystkim na budowie chodnika z podjazdem dla osób z niepełnosprawnościami. Dodatkowo zreorganizowano przestrzeń wokół budynku poprzez montaż nowych elementów małej architektury, w tym nowych ławek i zestawów wypoczynkowych. Prace objęły także montaż wewnętrznego i zewnętrznego systemu monitoringu wizyjnego⁶.

Oficjalne otwarcie Izby Pamięci
Odnowione wnętrze drewnianego domku wypełniła ekspozycja stała. Jej autorem jest Arkadiusz Dominiec, twórca Muzeum Śląskiego Września 1939 w Tychach, którego mieszkańcom Gostyni i Wyr nie trzeba przedstawiać.

To w dużej mierze dzięki niemu na przestrzeni ostatnich 20 lat wielu mieszkańców gminy mogło naocznie poznać, z czym wiązały się wydarzenia września 1939 roku, czy to podczas wizyty w schronie bojowym „Sowiniec”, obecności na Bitwie Wyrskiej i uczestnictwa w spacerach historycznych, czy też w samym muzeum w Tychach.

Teraz, za sprawą nowej wystawy, kolejne osoby będą mogły dowiedzieć się, czego świadkami były okoliczne pola i lasy oraz zobaczyć historyczne przedmioty. W niedalekiej przyszłości opowieść tę uzupełni powstająca ścieżka historyczna.

Uroczystego przecięcia wstęgi podczas otwarcia Izby Pamięci wraz z autorem wystawy dokonali: Joanna Pasierbek-Konieczny – wójt gminy Wyry, Aleksandra Morcinek -kierownik Referatu Pozyskiwania Funduszy i Rozwoju Gminy w Urzędzie Gminy Wyry, Marek Gołosz – przewodniczący Rady Gminy Wyry.

Co zawiera wystawa stała?
W pierwszej gablocie, usytuowanej nieopodal wejścia, zgromadzono elementy o charakterze garnizonowym oraz oznaczenia formacji walczących w rejonie Wyr i Gostyni, wśród których – jak wyjaśnił pan Arkadiusz – wyróżniają się odznaki pułkowe, patki oficerskie i żołnierskie, a także unikalna odznaka pociągu pancernego „Groźny”.

Kolejna gablota przenosi odwiedzającego w realia frontowe, prezentując typowe wyposażenie polowe, takie jak chlebaki, ładownice, czapki polowe oraz polską maskę przeciwgazową wz. 32, które też stanowią świadectwo wydarzeń sprzed 87 lat.

W ostatniej z gablot zebrano autentyczne artefakty, które pozostały po starciach z września 1939 roku. Wśród nich znajdują się nieśmiertelniki, magazynek do ręcznego karabinu maszynowego wz. 28 (Browning) oraz polski hełm wz. 31 używany przez większość polskich żołnierzy podczas kampanii wrześniowej. Dopełnieniem tej kolekcji są łuski zebrane z konkretnego, zidentyfikowanego stanowiska armaty przeciwpancernej Bofors, która w czasie walk była usytuowana kilkaset metrów za dzisiejszym pomnikiem (stanowisko to będzie można odwiedzić w ramach powstającej ścieżki historycznej).

Ekspozycję wzbogacają pełnowymiarowe sylwetki żołnierzy w kompletnym umundurowaniu usytuowane w narożnikach, przedstawiające oficera Wojska Polskiego z 73 Pułku Piechoty oraz żołnierza niemieckiego Wehrmachtu z 49 Pułku Piechoty.

Elementem ułatwiającym zrozumienie kontekstu jest kilkudziesięcioletnia, wielkoformatowa mapa wojskowa „Obrona Śląska w 1939” umiejscowiona na najważniejszej ścianie. Jak wyjaśnił pan Arkadiusz, pozwala ona precyzyjnie umiejscowić gminę Wyry na osi wydarzeń z września 1939 roku, ukazując przebieg działań obronnych na Górnym Śląsku.

Ważną rolę edukacyjną pełnią także bogato ilustrowane tablice informacyjne. Szczególne miejsce poświęcono biografii płk Władysława Kiełbasy, najwyższego rangą polskiego oficera, który oddał życie w czasie zaciętych walk w rejonie Wyr. Pozostałe tablice prezentują m.in. historię symboli 73 Pułku Piechoty oraz dramatyczne losy jego sztandaru i niepublikowane dotąd archiwalne zdjęcia historyczne (w tym z Gostyni).

– Wszystkie te informacje zostały tutaj zgromadzone i mam głęboką nadzieję, że wystawa przypadnie Państwu do gustu – zaznaczył na koniec pan Arkadiusz. – Chciałbym również zapewnić, że moim wielkim marzeniem jest dalsza rozbudowa tej ekspozycji – dodał.

Zostaną ustalone godziny otwarcia
Nowa Izba Pamięci od pierwszych chwil cieszyła się dużym zainteresowaniem. Jeszcze przed oficjalnym otwarciem odwiedzający Gostyń pytali o możliwość zwiedzania wystawy, a tuż po przecięciu wstęgi ustawiła się kolejka chętnych do jej zobaczenia.

Dzień otwarcia był pierwszą okazją, by zapoznać się z zawartością wystawy i ocenić zmiany, jakie zaszły wewnątrz budynku oraz w jego obejściu. Takich okazji będzie jednak znacznie więcej, bo izba docelowo ma być regularnie otwarta dla zwiedzających.

W programie „Studio 3” TVP Katowice wójt Joanna Pasierbek-Konieczny wyjawiła, że we współpracy z Muzeum Śląskiego Września 1939 zostaną niebawem wyznaczone dni i godziny zwiedzania. Zapowiedziała także dalszą rozbudowę ekspozycji o kolejne elementy i eksponaty, które uda się pozyskać lub odnaleźć w okolicznych lasach⁷.

– My tu w gminie Wyry naprawdę żyjemy tymi wydarzeniami, są one dla nas niezwykle ważne. Mimo że od tamtych dni minęło już ponad 80 lat, pamięć o nich jest wciąż żywa wśród naszych mieszkańców – zapewniła wójt w rozmowie z Maurycym Sklorzem⁸, zapraszając wszystkich do obejrzenia wystawy w Izbie Pamięci.