Za sprawą apelu Zgromadzenia Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii do Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad niespodziewanie wrócił temat autostrady A4 bis. W odniesieniu do planów rozbudowy autostrady A4, samorządowcy zaapelowali w drodze uchwały m.in. o przenalizowanie również innych wariantów, takich jak np. trasa A4 bis.
Rozbudowa istniejącej autostrady
W marcu 2027 roku wygasa koncesja na autostradę A4 na odcinku Katowice-Kraków, którą w 1997 roku uzyskała spółka Stalexport. Zarządzanie trasą przejmie GDDKiA, która już zapowiedziała rozbudowę autostrady m.in. na odcinku od granicy województwa opolskiego do węzła Brzęczkowice w Mysłowicach i dalej do węzła Balice1.
Kluczowym elementem inwestycji będzie poszerzenie jezdni o dodatkowe pasy ruchu – docelowo do trzech w każdą stronę, ponieważ jak wynika z raportu powstałego w ostatnich miesiącach w ramach Generalnego Pomiaru Ruchu 20252, autostrada A4 to obecnie jedna z najbardziej obciążonych dróg w Polsce. Prace modernizacyjne mają być realizowane etapami, a działania w terenie planowane są na lata 2030-20323.
Apel przedstawicieli gmin
Mając na uwadze planowaną inwestycję, zwłaszcza na odcinku obejmującym Katowice, Zgromadzenie GZM – tworzone przez prezydentów, burmistrzów i wójtów 41 gmin członkowskich – we wtorek 21 kwietnia zaapelowało w drodze uchwały do GDDKiA4 o poszerzenie analiz dotyczących rozbudowy autostrady A4 i udział gmin w tym procesie.
Samorządowcy postulują, aby GDDKiA nie ograniczała się wyłącznie do modernizacji trasy w obecnym śladzie, lecz wzięła pod uwagę inne możliwości, uwzględniając przy tym cały system transportowy metropolii, w tym komunikację publiczną oraz kolej.
Jak podkreślono, jakiekolwiek inwestycje w obrębie dróg szybkiego ruchu, w tym planowana budowa dodatkowych pasów ruchu, wywoła długofalowe skutki przestrzenne, społeczne i gospodarcze dla gmin. W związku z tym wszelkie decyzje w tej sprawie powinny zostać poprzedzone wnikliwymi i szeroko zakrojonymi analizami, najlepiej w porozumieniu z samorządami, które dziś mają ograniczony wpływ na kształt inwestycji, mimo że działania GDDKiA mogą kolidować z lokalnymi planami rozwoju.
W apelu wskazano, że należy przeanalizować również inne warianty, takie jak budowa nowej trasy czy północnej obwodnicy metropolii, a także rozważyć przykrycie istniejącego odcinka A4 w Katowicach, np. na wzór Trasy Armii Krajowej w Warszawie5.
Jak ponadto przekazano w apelu, na zlecenie GZM powstała wstępna analiza, która wykazała m.in. potrzebę „poszukiwania kolejnego, zoptymalizowanego wariantu w ramach autostrady A4 BIS (wg. prognoz ruchu mogłaby ona przejąć ok. 30-40% natężenia z istniejącej autostrady A4), przy jednoczesnym uwzględnieniu lokalnych uwarunkowań społecznych, gospodarczych i środowiskowych„6.
Na koniec samorządowcy wskazali gotowość do współpracy i zadeklarowali przekazanie własnej analizy jako wkład w dalsze prace nad wyborem najlepszego rozwiązania.
Pełna treść apelu Zgromadzenia Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii o potrzebie poszerzenia zakresu analiz w związku z planowaną rozbudową autostrady A4 na terenie GZM
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia, realizując ustawowe zadania w zakresie współdziałania w ustalaniu przebiegu dróg krajowych na obszarze związku metropolitalnego, zwraca się z apelem o poszerzenie zakresu analiz w związku z planowaną rozbudową autostrady A4 na terenie GZM. Apel ten jest odpowiedzią na zamierzenia Ministerstwa Infrastruktury zakładające realizację inwestycji w istniejącym śladzie na odcinku od Krzyżowej (woj. dolnośląskie) do Tarnowa (woj. małopolskie), a także nawiązuje do toczących się prac przygotowawczych prowadzonych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad – Oddział w Katowicach.
Skala tego przedsięwzięcia i jego potencjalne, wieloletnie konsekwencje dla gmin członkowskich (ruchowe, ekonomiczne, przestrzenne, środowiskowe, społeczne) wymagają szczególnie wnikliwego podejścia. Wynika to przede wszystkim:
• ze specyfiki przestrzennej GZM, która stanowi policentryczną strukturę, w przeważającej części silnie zurbanizowaną i gęsto zaludnioną;
• z przebiegu autostrady A4 na terenie GZM, gdzie poszczególne jej odcinki należą do najbardziej obciążonych ruchem dróg w kraju (o natężeniu powyżej 105 tys. poj. na dobę) i obsługują nie tylko duży ruch tranzytowy, ale znaczący ruch lokalny i metropolitalny.
W konsekwencji prowadzi to do ograniczenia przepustowości tej drogi i obniżenia poziomu bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz generuje istotne uciążliwości środowiskowe, w tym nadmierny hałas i zanieczyszczenie powietrza, które negatywnie wpływają na zdrowie mieszkańców i komfort życia.
Jednocześnie, nie można pomijać faktu, że autostrada A4 pełni funkcję strategicznego korytarza transportowego, ważnego zarówno dla bezpieczeństwa państwa (w tym mobilności wojskowej), jak i dla procesów związanych z przyszłą odbudową Ukrainy. Istotne jest zatem, aby jej przebieg był optymalnie zaplanowany – z jednej strony minimalizując negatywne skutki dla miast, z drugiej zapewniając pełną przepustowość. Jak każda tak duża inwestycja drogowa, rozbudowa autostrady A4 budzi obawy samorządów oraz społeczności lokalnych, gównie ze względu na jej negatywny wpływ na istniejącą i planowaną zabudowę, a także wynikające z niej inne ograniczenia rozwojowe. Niepokojący jest też zakres obecnie ogłoszonego przetargu przez GDDKiA O/Katowice, który przewiduje możliwość likwidacji (zamknięcia) części zjazdów, przy jednoczesnym ograniczeniu roli gmin do opiniowania jedynie wybranych rozwiązań. Taka sytuacja budzi istotne zaniepokojenie samorządów, szczególnie w kontekście sporządzanych aktów planowania przestrzennego, gdzie wyznacza się nowe tereny pod inwestycje z uwzględnieniem tych zjazdów.
Tym samym – przed wyborem wariantu realizacyjnego – GZM zdecydowanie wnioskuje o rozszerzenie zakresu analiz o dodatkowe warianty przebiegu autostrady A4 na jej terenie, wskazując jednocześnie na zasadność:
• uwzględnienia w analizach multimodalnego modelu ruchu GZM;
• uwzględnienia planowanych i realizowanych przez GZM zmian w systemie transportu publicznego, w tym rozwoju komponentu kolejowego;
• włączenia Urzędu Metropolitalnego w proces opiniowania i uzgadniania dokumentacji tworzonej w ramach tej inwestycji.
W ramach własnego rozpoznania możliwie optymalnego rozwiązania dla gmin członkowskich, GZM zleciła wstępną analizę 3 wariantów tej inwestycji, tj.: rozbudowa w istniejącym śladzie; budowa autostrady A4 BIS; realizacja tzw. Północnej Obwodnicy GZM (od węzła Pyrzowice na autostradzie A1 do węzła Kleszczów na autostradzie A4). Analiza ta wskazała na zasadność następujących działań:
• dalsze poszukiwanie kolejnego, zoptymalizowanego wariantu w ramach autostrady A4 BIS (wg. prognoz ruchu mogłaby ona przejąć ok. 30-40% natężenia z istniejącej autostrady A4), przy jednoczesnym uwzględnieniu lokalnych uwarunkowań społecznych, gospodarczych i środowiskowych;
• domknięcie zachodniego odcinka tzw. Północnej Obwodnicy GZM (jako kontynuacja projektowanej Obwodnicy Nakła Śląskiego i Świerklańca, tj. od węzła Pyrzowice na autostradzie A1, przez projektowany węzeł Tarnowskie Góry Północ na drodze S11, do węzła Kleszczów na autostradzie A4); droga ta odciążyłaby węzeł Piekary Śląskie w ciągu A1/S11 i usprawniła obsługę komunikacyjną północno-zachodnich gmin GZM.
• docelowe przykrycie śródmiejskiego odcinka autostrady A4 w Katowicach jako kluczowej inwestycji ograniczającej negatywne oddziaływanie na mieszkańców i środowisko.
GZM deklaruje gotowość do współpracy i dialogu w tej ważnej sprawie i jednocześnie przekazuje do dyspozycji GDDKiA O/Katowice ww. opracowanie pt. „Analiza możliwości rozbudowy autostrady A4 na terenie GZM z uwzględnieniem rozwiązań obwodnicowych” z grudnia 2025 r. (wykonawca: Przedsiębiorstwo Projektowo-Usługowe „INKOM” sp. j.), jako materiał wspierający dalsze prace planistyczne i decyzyjne.
Gdzie miałaby powstać autostrada A4 bis?
Alternatywna trasa autostrady A4, zwana A4 bis, miałaby powstać poza terenem Katowic, potencjalnie również na terenie gmin powiatu mikołowskiego.
Planowano to już w ubiegłym wieku, ale przez dekady zamierzenia te pozostawały jedynie w sferze koncepcji i nie były realizowane z powodu braku środków finansowych. Jednak niektóre dokumenty planistyczne zawierały swego czasu obszary oddziaływania potencjalnej nitki w północnej części miejscowości Wyry przy granicy z Mikołowem.
Po latach temat powrócił z dużą siłą na początku 2021 roku w związku z procesem tworzenia nowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Śląskiego i ujawnionymi przez radnego Marka Gołosza z Wyr potencjalnymi wariantami trasy.
To właśnie wtedy mieszkańcy dowiedzieli się, że rozważane przez województwo potencjalne przebiegi zakładają poprowadzenie trasy przez Wyry oraz północny kraniec Gostyni, co wiązałoby się z kolizją z ul. Łuczników i ul. Drzymały.
Potem jednak okazało się, że plany te nie mają żadnego powiązania z działaniami GDDKiA, ponieważ zarządca dróg wyższego rzędu w ogóle nie brał pod uwagę budowy A4 bis i temat – mimo ogromnego zainteresowania – przygasł. Co więcej, propozycja realizacji nowej nitki nie zaistniała również na szczeblu rządowym w Warszawie.
– Dla takiej drogi nie ma nawet studium ekonomiczno-technicznego, które znacznie lepiej precyzuje potrzeby i cele takiego projektu niż jakakolwiek koncepcja – powiedział podczas sesji Rady Gminy Wyry w 2021 roku jeden z przedstawicieli GDDKiA.
Obecnie GDDKiA nadal nie jest zainteresowana budową A4 bis. Plany inwestycyjne obejmują działania wyłącznie w obrębie istniejącej drogi7.
Niemniej władze Metropolii GZM nakreśliły swoje oczekiwania co do zadań inwestycyjnych stojących przez GDDKiA w kontekście autostrady A4 i Katowic, a to wywołało szereg nowych artykułów w mediach dotyczących ewentualnej budowy A4 bis, która niezmiennie wiązałaby się z ogromnymi kosztami ze względu na wysoki stopień zurbanizowania8.
Wybrane artykuły na temat A4 bis (22 kwietnia):
- katowice.wyborcza.pl : Autostrada A4 wewnętrzną trasą Metropolii. Prezydenci apelują o budowę A4 BIS na południe od Katowic.
- katowice.tvp.pl : Więcej niż poszerzenie drogi. GZM chce nowego spojrzenia na rozbudowę A4.
- motoryzacja.interia.pl : Co dalej z rozbudową A4 na Śląsku? Jest ważny apel do GDDKiA.
- bankier.pl : Autostrada pod ziemią w Katowicach? Śląsk wykłada własne plany na ratowanie A4.
