Po uruchomieniu latem ścieżki historycznej poświęconej wydarzeniom z września 1939 roku, jesienią w gminie Wyry powstał kolejny szlak, który tym razem prowadzi śladem dawnych obiektów przemysłowych. W wybranych miejscach Gostyni i Wyr zamontowano kilka tablic informacyjnych, które współgrają z dedykowaną im aplikacją mobilną.
Na tropie przemysłowej przeszłości
Szlak Dziedzictwa Przemysłowego Gminy Wyry, bo taką nosi nazwę nowa atrakcja, powstał z myślą o mieszkańcach i osobach zainteresowanych lokalną historią, w celu ukazania tradycji górniczych, hutniczych i rzemieślniczych Gostyni i Wyr. Zarówno w terenie, jak i w przestrzeni wirtualnej opowiada o przeszłości konkretnych obiektów oraz obszarów przemysłowych, stanowiących ważny element rozwoju obu miejscowości.
Trasa szlaku zaczyna się w Gostyni, która nie jest kojarzona z przemysłem. Jednak znajdująca się przy domu kultury tablica początkowa jednoznacznie przeczy temu przeświadczeniu: opatrzona tytułem „Początki przemysłu w Gostyni” opowiada o rozwoju przemysłu w całej okolicy od 1629 roku, wspominając o zakładach przy ul. Pszczyńskiej i Rybnickiej oraz o dawnym założeniu przemysłowym na obszarze pomiędzy gostyńskimi mostami na DW 928 – tzw. Werku, czyli przy dzisiejszej ul. Pszczyńskiej bocznej.
Drugi w kolejności, równie ciekawy punkt szlaku ustanowiono we wschodniej części Gostyni przy ul. Tęczowej, nieopodal krawędzi lasu Jastrzębiec. Dokładnie tam, gdzie zlokalizowana była – niezwykła z dzisiejszego punktu widzenia – stacja zwrotno-napędowa wybudowanej przed II wojną światową kolejki linowej Elektro-Böer do przewozu węgla, znanej wśród miejscowych jako Luftbana. Tablica wyjaśnia, jak doszło do jej budowy, wskazuje wykonawców, a także prezentuje m.in. statystyki przewozowe.
Trzeci i zarazem ostatni punkt ścieżki na terenie Gostyni ustawiono przy ul. Migdałowej, obok restauracji Stara Chata, skąd zza stacji redukcyjno-pomiarowej gazu rozpościera się widok na kominy Elektrowni Łaziska, w okolicy których – jak wskazuje tablica – znajdowała się niegdyś jedyna w dziejach Gostyni kopalnia węgla kamiennego. W tym miejscu opisano m.in. historię przykopalnianej kolonii Książątko, utraconej administracyjnie przez Gostyń.
Każda z tablic upamiętnia miejsca, którym gostyńscy historycy poświęcali dotąd nie tylko szereg publikacji, ale też spotkań i spacerów, w których mógł wziąć udział każdy zainteresowany. Pamięć o tych miejscach była i jest dzięki temu żywa, ale teraz znalazła swoje odzwierciedlenie także w przestrzeni publicznej.
Na wspomnieniu gostyńskiej kopalni trasa szlaku jednak się nie kończy. Wiedzie ona dalej przez Wyry, których przemysłowe dziedzictwo jest znacznie bogatsze. Tablice posadowiono tam w pięciu miejscach:
- na terenie boiska Fortuny Wyry – „Tajemniczy tunel i powstanie »OSWAG«”;
- przy sklepie Biedronka – na temat Kopalni „Szczęście Henryka III”;
- przy ul. Pszczyńskiej – o Wyrskich Zakładach Budowy Urządzeń Chemicznych;
- na ul. Głównej przy pawilonie handlowo-usługowym – „Nie tylko przemysł”;
- przy ul. Słonecznej – o zespole dworskim w Wyrach.
Wszystkie tablice zawierają teksty opracowane na podstawie dostępnych źródeł przez Lidię Borowian-Cybę, Marka Gołosza i Marka Nowarę w językach polskim i śląskim – przekład zapewniło stowarzyszenie Pro Loquela Silesiana. Uzupełniono je grafikami, planami i przede wszystkim archiwalnymi zdjęciami pochodzącymi ze zbiorów Domu Kultury w Gostyni, Gminnej Biblioteki Publicznej w Wyrach, parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Gostyni oraz archiwów prywatnych ośmiu osób. Każda tablica zawiera również informacje o celach ścieżki oraz kod QR kierujący do aplikacji „Luftbana” w Google Play.
W hołdzie dla Luftbany
Program, który stworzyła żorska spółka DT Solution, ta sama, która dostarcza już mieszkańcom aplikację „EcoHarmonogram”, stanowi przewodnik po całej trasie.
Aplikacja zawiera mapę szlaku i poszerza wiedzę o każdym z jego punktów o dodatkowe dane. Pełni również funkcję informatora gostyńskiego domu kultury, a jej nazwa – „Luftbana” – nawiązuje do historycznej kolejki linowej do przewozu węgla (grafika przedstawiająca jeden z jej wagoników stanowi nawet element strony powitalnej).
Aplikacja działa płynnie, korzysta z otwartego podkładu mapowego i nie wymaga żadnych uprawnień. Oprawą graficzną nawiązuje do identyfikacji wizualnej DK.
Sam szlak historyczny niczego nie narzuca. Poszczególne punkty można zwiedzać we własnym tempie i w zasadzie w dowolnej kolejności. Będąc na miejscu, po odnalezieniu tablicy warto zwrócić uwagę na otoczenie – wciąż wyraźnie widoczne ślady dawnej działalności w postaci starych zabudowań lub puste przestrzenie po wyburzonych obiektach, które być może odkryją przed nami jeszcze niejedną tajemnicę.
Szlak przemysłowego dziedzictwa Gostyni i Wyr powstał w ramach projektu „W kierunku transformacji w Gminie Wyry”, realizowanego przez Urząd Gminy Wyry, Gminną Bibliotekę Publiczną w Wyrach oraz Dom Kultury w Gostyni od 7 października 2024 roku do 30 czerwca 2026 roku. Projekt wspierały środki z Funduszy Europejskich dla Śląskiego 2021–2027 (Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji) w kwocie 591 300,00 zł. Całkowita wartość projektu to 657 000,00 zł – https://mapadotacji.gov.pl/projekty/1721055/.
